رشته‌ی اول: ذهن و خلق‌وخو
زعفران و خلق‌وخو: افسردگی، اضطراب و خواب
بیشترین پژوهش انسانی درباره‌ی زعفران به خلق‌وخو مربوط است.
نخستین کارآزمایی
در سال ۲۰۰۴، ۳۰ بیمار سرپایی با افسردگی خفیف تا متوسط به‌طور تصادفی ۳۰ میلی‌گرم زعفران یا ۱۰۰ میلی‌گرم داروی ایمی‌پرامین در روز گرفتند. بعد از ۶ هفته، اثر دو گروه تفاوت معناداری نداشت۱. عوارضی مثل خشکی دهان و خواب‌آلودگی در گروه دارو بیشتر گزارش شد۱. این مطالعه کوچک و آزمایشی بود.
افسردگی و اضطراب با هم
در یک کارآزمایی دوسوکور، ۶۰ بزرگسال مبتلا به اضطراب و افسردگی روزی دو کپسول ۵۰ میلی‌گرمی زعفران یا دارونما مصرف کردند. بعد از ۱۲ هفته، تغییر نمره‌ی افسردگی و اضطراب در گروه زعفران به‌طور معناداری بیشتر از دارونما بود و عوارض نادر گزارش شد۲.
تصویر کلی
فراتحلیلی از ۲۳ کارآزمایی تصادفی نشان داد زعفران در مقایسه با دارونما اثر بزرگی بر علائم افسردگی و اضطراب داشته است۳. وقتی زعفران در کنار داروی ضدافسردگی و به‌عنوان درمان کمکی استفاده شد هم اثر بزرگی بر علائم افسردگی دیده شد۳. یک فراتحلیل چتری، یعنی مروری بر چند فراتحلیل، هم نتیجه گرفت که زعفران به‌عنوان درمان کمکی به کاهش علائم افسردگی کمک می‌کند۴.
اندازه‌ی اثر در فراتحلیل ۲۳ کارآزمایی
اندازه‌ی اثر (g)؛ عدد بالاتر یعنی فاصله‌ی بیشتر با گروه مقایسه. هر سه در محدوده‌ی «اثر بزرگ» بودند۳.
نشانه‌هایی از سوگیری انتشار؛ مطالعات کوتاه‌مدت۳.
دو نکته را هم باید گفت. نویسندگان فراتحلیل ۲۳ کارآزمایی نشانه‌هایی از سوگیری انتشار دیدند و گفتند مطالعات از نظر جغرافیایی تنوع کمی دارند؛ بنابراین کارآزمایی‌های بیشتری لازم است۳. همچنین مطالعات کوتاه‌مدت بوده‌اند و ایمنی بلندمدت هنوز روشن نیست۳.
خواب
در یک کارآزمایی دوسوکور، ۶۶ بزرگسال با اختلال خواب خفیف تا متوسط و اضطراب، ۶ هفته روزانه ۱۵٫۵ میلی‌گرم عصاره‌ی زعفران یا دارونما گرفتند. در گروه زعفران، به خواب رفتن آسان‌تر شد و نمره‌ی کیفیت، مدت و تأخیر خواب بهتر شد؛ در گروه دارونما چنین تغییری دیده نشد۵.
کارآزمایی‌های زنان
زعفران و سلامت زنان: PMS، PMDD و عملکرد جنسی
نشانگان پیش از قاعدگی (PMS)
در یک کارآزمایی دوسوکور، زنان ۲۰ تا ۴۵ ساله با PMS مزمن دو سیکل قاعدگی روزانه ۳۰ میلی‌گرم زعفران یا دارونما گرفتند. زعفران علائم PMS و نمره‌ی افسردگی را به‌طور معنادار کاهش داد۶.
اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD)
PMDD شکل شدیدتر PMS است. در کارآزمایی دیگری، ۱۲۰ زن مبتلا در فاز دوم سیکل (فاز لوتئال) و در طول دو سیکل، یکی از سه درمان را گرفتند: فلوکستین، زعفران ۱۵ میلی‌گرم دو بار در روز، یا دارونما۷. هر سه گروه بهتر شدند. در پرسش‌نامه‌ی ثبت روزانه‌ی علائم، زعفران از دارونما بهتر بود، ولی در مقیاس افسردگی همیلتون تفاوت گروه‌ها معنادار نبود۷. عوارض در گروه فلوکستین به‌طور معنادار بیشتر بود۷.
عملکرد جنسی زنان
در یک کارآزمایی سه‌مرکزی، ۷۴ زن متأهل ۱۸ تا ۵۵ ساله با اختلال شدید عملکرد جنسی، ۶ هفته روزانه دو بار ۱۵ میلی‌گرم زعفران یا دارونما گرفتند۸. نمره‌ی کل در گروه زعفران حدود ۶۲ درصد نسبت به شروع بهتر شد و زعفران در حوزه‌های میل، رطوبت و رضایت از دارونما بهتر بود۸. هر دو گروه بهبود داشتند و تفاوت نمره‌ی کل دو گروه در مرز معناداری آماری بود؛ پژوهشگران مطالعات بیشتری را لازم دانستند۸.
رشته‌ی دوم: بدن و متابولیسم
قند، چربی و فشار خون
این‌جا اثرها کوچک‌تر هستند ولی در فراتحلیل‌ها تکرار شده‌اند.
قند خون در دیابت
فراتحلیل ۱۰ کارآزمایی روی ۵۶۲ فرد دیابتی یا پیش‌دیابتی نشان داد زعفران قند ناشتا را به‌طور میانگین ۸٫۴ میلی‌گرم در دسی‌لیتر و HbA1c را حدود ۰٫۲ واحد درصد پایین آورده است۹. اثر معناداری بر انسولین و شاخص مقاومت به انسولین دیده نشد۹. همه‌ی این کارآزمایی‌ها در ایران انجام شده بودند۹.
عوامل خطر قلبی
فراتحلیل بزرگ‌تری با ۳۲ کارآزمایی و ۱۶۷۴ بزرگسال نشان داد مکمل زعفران تری‌گلیسرید را حدود ۸٫۸، کلسترول تام را حدود ۶٫۹ و LDL را حدود ۶٫۷ میلی‌گرم در دسی‌لیتر کاهش داده است۱۰. HDL تغییر معناداری نکرد۱۰. در همین فراتحلیل، قند ناشتا و دور کمر هم کمی پایین آمدند۱۰. دوزها در این مطالعات از ۵ تا ۱۰۰۰ میلی‌گرم در روز بود و مدت مطالعات حداکثر ۱۲ هفته۱۰.
تغییر متوسط شاخص‌های متابولیک
اثرها کوچک‌اند؛ همه‌ی کارآزمایی‌های فراتحلیل قند در ایران انجام شده بودند۹.
شواهد اولیه
بینایی و تمرکز: کارآزمایی‌های کوچک‌تر
دژنراسیون ماکولای وابسته به سن (AMD)
در یک کارآزمایی متقاطع دوسوکور، ۱۰۰ فرد بالای ۵۰ سال با AMD خفیف تا متوسط ۳ ماه روزانه ۲۰ میلی‌گرم زعفران و ۳ ماه دارونما گرفتند۱۲. زعفران دید اصلاح‌شده را به‌طور میانگین ۰٫۶۹ حرف در چارت بینایی بهتر کرد؛ در کسانی که مکمل‌های رایج چشم (فرمول AREDS) را هم می‌خوردند، این بهبود ۰٫۷۳ حرف بود۱۲. پژوهشگران اثر را «متوسط» توصیف کردند و عوارض دو دوره تفاوت معنادار نداشت۱۲.
ADHD در کودکان
در یک کارآزمایی آزمایشی دوسوکور، ۵۴ کودک و نوجوان ۶ تا ۱۷ ساله‌ی مبتلا به ADHD، ۶ هفته کپسول زعفران یا متیل‌فنیدیت (ریتالین) گرفتند۱۳. در ارزیابی والدین و معلمان تفاوت معناداری بین دو گروه دیده نشد و عوارض مشابه بود۱۳. نویسندگان تأکید کردند مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌تری لازم است۱۳. این یعنی هر تصمیمی درباره‌ی کودک فقط با پزشک گرفته شود.
رشته‌ی سوم: انتخاب
مقدار، انتخاب و نگهداری
زعفران در کارآزمایی‌ها
یک هدف را انتخاب کنید تا دوز روزانه، مدت، جمعیت و نتیجه‌ی کارآزمایی همان هدف را ببینید. خط‌کش پایین جای آن دوز را کنار ۳۰ میلی‌گرم نشان می‌دهد.
هم‌اثر با ایمی‌پرامین، عوارض کمتر۱
این دوز همان نقطه‌ی مرجع ۳۰ میلی‌گرم است.
خط‌کش دوز: نقطه‌ی مرجع ۳۰ میلی‌گرم (رایج‌ترین دوز در ۱۹ از ۲۳ کارآزمایی خلق‌وخو) و دامنه‌ی ۱۴ تا ۱۰۰ میلی‌گرم۳.
رنگ، طعم، عطر: سه نشانه‌ی کیفیت. سه ترکیب اصلی زعفران هر کدام کاری دارند: کروسین رنگ زرد و قرمز را می‌دهد، پیکروکروسین طعم تلخ را و سافرانال عطر را۱۴. استاندارد بین‌المللی ISO 3632 زعفران را بر اساس مقدار همین سه ترکیب در سه دسته‌ی کیفی درجه‌بندی می‌کند و هرچه مقدار آن‌ها بیشتر باشد، کیفیت بالاتر است۱۴.
سه ترکیب اصلی زعفران
هر سه، پایه‌ی درجه‌بندی ISO 3632 هستند۱۴.
تقلب‌های رایج. چون زعفران گران است، تقلب در آن زیاد است. تقلب‌های گزارش‌شده عبارت‌اند از: گلبرگ گلرنگ و همیشه‌بهار، پودر زردچوبه، آرد، رنگ‌های مصنوعی، رشته‌های رنگ‌شده با منشأ حیوانی، آغشته کردن به عسل برای سنگین‌کردن و افزودن بخش‌های دیگر گل زعفران مثل خامه و پرچم۱۴.
تقلب‌های گزارش‌شده در زعفران
منبع: مطالعه‌ی آزمایشگاهی اصالت‌سنجی زعفران۱۴.
توصیه‌ی عملی:
- رشته‌ای بخرید تا پودرپودر را راحت‌تر می‌شود با زردچوبه یا رنگ مخلوط کرد۱۴.
- بسته‌ی پلمب‌شدهبسته‌ی پلمب‌شده با نام تولیدکننده، تاریخ و ترجیحاً درجه‌ی کیفی بر اساس ISO 3632 انتخاب کنید۱۴.
- مکمل با دوز روی برچسبمکمل را از برندی بخرید که مقدار زعفران یا عصاره را به میلی‌گرم روی برچسب نوشته باشد؛ دوزهای مطالعات به میلی‌گرم بیان شده‌اند۳.
- دم کردنکروسین، رنگدانه‌ی اصلی زعفران، در آب محلول است۱۴. برای همین دم کردن رشته‌ها در کمی آب، رنگ زعفران را بهتر آزاد می‌کند.
قبل از شروع بخوانید
چه کسانی احتیاط کنند
در مقادیر درمانی، کارآزمایی‌ها و مطالعات تجربی سمیت قابل‌توجهی برای زعفران نشان نداده‌اند۱۵. در فراتحلیل ۲۳ کارآزمایی هم عوارض در گروه زعفران بیشتر از گروه‌های دیگر نبود۳. اما مقدار بیشتر داستان دیگری دارد:
- بارداریدر یک مطالعه‌ی مورد-شاهدی روی زنان باردار که در برداشت زعفران کار می‌کردند، میزان سقط در کسانی که در معرض مقدار زیاد زعفران بودند به‌طور معنادار بالاتر بود۱۵. سازوکار پیشنهادی انقباض رحم یا خونریزی است و نویسندگان توصیه کرده‌اند زنان باردار از مقدار زیاد زعفران پرهیز کنند۱۵. مکمل زعفران در بارداری فقط با نظر پزشک.
- مقدار بالادر یک مطالعه‌ی ایمنی، داوطلبان سالم یک هفته روزانه ۲۰۰ یا ۴۰۰ میلی‌گرم زعفران به‌شکل قرص گرفتند۱۶. با ۴۰۰ میلی‌گرم، فشار سیستولیک ایستاده و فشار متوسط شریانی پایین آمد و برخی شاخص‌های خون و کلیه تغییر کرد۱۵. این مقدار بیش از ۱۰ برابر دوز رایج کارآزمایی‌هاست۳.
- مصرف داروی فشار خونزعفران در فراتحلیل‌ها فشار خون را کمی پایین آورده و در دوز ۴۰۰ میلی‌گرم این کاهش بارزتر بود۱۱،۱۵. اگر داروی فشار مصرف می‌کنید، مکمل را با پزشک هماهنگ کنید.
- مصرف داروی ضدافسردگی یا اعصابدر کارآزمایی‌هایی که زعفران کنار داروی ضدافسردگی استفاده شد، این کار زیر نظر پژوهشگران بود۳. زعفران را خودسرانه جایگزین دارو نکنید و به دارو اضافه نکنید.
- مصرف رقیق‌کننده‌ی خوندر همان مطالعه‌ی ایمنی، برخی شاخص‌های پلاکت و انعقاد خون تغییر کرد۱۵. اگر وارفارین یا داروی مشابه مصرف می‌کنید، قبل از مکمل زعفران با پزشک مشورت کنید.
- کودکانتنها کارآزمایی ADHD کوچک و کوتاه بوده است۱۳. مکمل زعفران برای کودک فقط با تجویز پزشک.
دوز رایج در برابر مطالعه‌ی ایمنی دوز بالا
میلی‌گرم زعفران در روز؛ مطالعه‌ی ایمنی روی داوطلبان سالم و به مدت ۱ هفته بود۱۵،۱۶.
در بارداری از مقدار زیاد پرهیز کنید و مکمل را با پزشک هماهنگ کنید۱۵.
اگر فقط یک بخش را می‌خوانید
جمع‌بندی در ۵ خط
- زعفران در کارآزمایی‌های انسانی علائم افسردگی و اضطراب را در مقایسه با دارونما کاهش داده است۳.
- در PMS و PMDD هم زعفران با دوز ۳۰ میلی‌گرم در روز به کاهش علائم کمک کرد۶،۷.
- قند ناشتا، HbA1c و LDL در فراتحلیل‌ها کمی پایین آمدند؛ اثر بر فشار خون کوچک بود۹،۱۰،۱۱.
- مقدار رایج مطالعات حدود ۳۰ میلی‌گرم در روز است و زعفران اصل را از رنگ، طعم و عطر و درجه‌ی ISO 3632 می‌شناسیم۳،۱۴.
- در بارداری از مقدار زیاد پرهیز کنید و اگر دارو مصرف می‌کنید، مکمل را با پزشک هماهنگ کنید۱۵.
این محتوا آموزشی است و جایگزین مشاوره‌ی پزشک یا متخصص تغذیه نیست.
۸ سؤال از همین مقاله
حالا نوبت شماست
منابع علمی (۱۶)
- Akhondzadeh S, Fallah-Pour H, Afkham K, Jamshidi AH, Khalighi-Cigaroudi F. Comparison of Crocus sativus L. and imipramine in the treatment of mild to moderate depression: a pilot double-blind randomized trial. BMC Complement Altern Med. 2004;4:12. doi:10.1186/1472-6882-4-12
- Mazidi M, Shemshian M, Mousavi SH, et al. A double-blind, randomized and placebo-controlled trial of Saffron (Crocus sativus L.) in the treatment of anxiety and depression. J Complement Integr Med. 2016;13(2):195-199. doi:10.1515/jcim-2015-0043
- Marx W, Lane M, Rocks T, et al. Effect of saffron supplementation on symptoms of depression and anxiety: a systematic review and meta-analysis. Nutr Rev. 2019;77(8):557-571. doi:10.1093/nutrit/nuz023
- Musazadeh V, Zarezadeh M, Faghfouri AH, Keramati M, Ghoreishi Z, Farnam A. Saffron, as an adjunct therapy, contributes to relieve depression symptoms: an umbrella meta-analysis. Pharmacol Res. 2022;175:105963. doi:10.1016/j.phrs.2021.105963
- Pachikian BD, Copine S, Suchareau M, Deldicque L. Effects of saffron extract on sleep quality: a randomized double-blind controlled clinical trial. Nutrients. 2021;13(5):1473. doi:10.3390/nu13051473
- Agha-Hosseini M, Kashani L, Aleyaseen A, et al. Crocus sativus L. (saffron) in the treatment of premenstrual syndrome: a double-blind, randomised and placebo-controlled trial. BJOG. 2008;115(4):515-519. doi:10.1111/j.1471-0528.2007.01652.x
- Rajabi F, Rahimi M, Sharbafchizadeh MR, Tarrahi MJ. Saffron for the management of premenstrual dysphoric disorder: a randomized controlled trial. Adv Biomed Res. 2020;9:60. doi:10.4103/abr.abr_49_20
- Kashani L, Aslzadeh S, Shokraee K, et al. Crocus sativus (saffron) in the treatment of female sexual dysfunction: a three-center, double-blind, randomized, and placebo-controlled clinical trial. Avicenna J Phytomed. 2022. doi:10.22038/AJP.2022.19714
- Liu J, Yang Y, Qi Y. Effect of saffron supplementation on the glycemic outcomes in diabetes: a systematic review and meta-analysis. Front Nutr. 2024;11:1349006. doi:10.3389/fnut.2024.1349006
- Zamani M, Zarei M, Nikbaf-Shandiz M, et al. The effects of saffron supplementation on cardiovascular risk factors in adults: a systematic review and dose-response meta-analysis. Front Nutr. 2022;9:1055517. doi:10.3389/fnut.2022.1055517
- Setayesh L, Ashtary-Larky D, Clark CCT, et al. The effect of saffron supplementation on blood pressure in adults: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrients. 2021;13(8):2736. doi:10.3390/nu13082736
- Broadhead GK, Grigg JR, McCluskey P, Hong T, Schlub TE, Chang AA. Saffron therapy for the treatment of mild/moderate age-related macular degeneration: a randomised clinical trial. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2019;257(1):31-40. doi:10.1007/s00417-018-4163-x
- Baziar S, Aqamolaei A, Khadem E, et al. Crocus sativus L. versus methylphenidate in treatment of children with attention-deficit/hyperactivity disorder: a randomized, double-blind pilot study. J Child Adolesc Psychopharmacol. 2019;29(3):205-212. doi:10.1089/cap.2018.0146
- De Angelis E, Al-Ayoubi O, Pilolli R, Monaci L, Bejjani A. Time-of-flight secondary ion mass spectrometry coupled with unsupervised methods for advanced saffron authenticity screening. Foods. 2024;13(13):2033. doi:10.3390/foods13132033
- Bostan HB, Mehri S, Hosseinzadeh H. Toxicology effects of saffron and its constituents: a review. Iran J Basic Med Sci. 2017;20(2):110-121. doi:10.22038/ijbms.2017.8230
- Modaghegh MH, Shahabian M, Esmaeili HA, Rajbai O, Hosseinzadeh H. Safety evaluation of saffron (Crocus sativus) tablets in healthy volunteers. Phytomedicine. 2008;15(12):1032-1037. doi:10.1016/j.phymed.2008.06.003
این مقاله چقدر به کارت آمد؟
— از ۵ · ۰ رأی
پرسش و گفتگو
سؤال‌ها و تجربه‌ها (۰)
هر سؤالی دربارهٔ این موضوع داری همین‌جا بپرس. تیم غذا.com و بقیهٔ خواننده‌ها جواب می‌دهند؛ پاسخ‌های مفید را با دکمهٔ لایک بالا بیاور.
هنوز کسی چیزی نپرسیده. اولین سؤال را تو بپرس.